Nhập ba giá trị đã biết để tìm giá trị thứ tư theo tỷ lệ thuận hoặc nghịch.
Quy tắc tam suất tìm giá trị thứ tư chưa biết từ ba giá trị đã biết tạo thành một tỷ lệ. Trong tam suất thuận, quan hệ giữa A và B được giữ nguyên chiều ở C và X — một giá trị tăng thì giá trị kia cũng tăng (X = B × C ÷ A). Trong tam suất nghịch, quan hệ đảo ngược — một giá trị tăng thì giá trị kia giảm (X = A × B ÷ C), như quan hệ giữa số công nhân và số ngày cần để hoàn thành công việc.
Để giải quy tắc tam suất, trước tiên hãy xác định quan hệ là tỉ lệ thuận (hai đại lượng cùng tăng) hay tỉ lệ nghịch (một đại lượng tăng thì đại lượng kia giảm), sau đó áp dụng công thức tương ứng cho ba giá trị đã biết để tìm giá trị thứ tư. Ví dụ (tỉ lệ thuận): nếu 5 kg giá 20 thì 8 kg giá 20 × 8 ÷ 5 = 32.
| Loại | A : B = C : X | Kết quả |
|---|---|---|
| Tỉ lệ thuận | 5 : 20 = 8 : X | X = 32 |
| Tỉ lệ thuận | 3 : 45 = 7 : X | X = 105 |
| Tỉ lệ nghịch | 4 công nhân : 12 ngày = 6 công nhân : X ngày | X = 8 |
| Tỉ lệ nghịch | 6 công nhân : 10 ngày = 15 công nhân : X ngày | X = 4 |
| Tỉ lệ thuận | 10 : 2.5 = 4 : X | X = 1 |
Hãy tự hỏi điều gì xảy ra với đại lượng thứ hai khi đại lượng thứ nhất tăng. Nếu nó cũng tăng (làm nhiều giờ hơn, nhận lương nhiều hơn), quan hệ là tỉ lệ thuận. Nếu nó giảm (nhiều công nhân hơn, cần ít ngày hơn), quan hệ là tỉ lệ nghịch.
Phép chia cho 0 không xác định, nên A không thể bằng 0 trong tam suất thuận — nó đại diện cho một giá trị tham chiếu đã biết khác 0. Điều tương tự áp dụng cho C trong chế độ nghịch, vì đó là số chia.
Có. Quy tắc tam suất hoạt động với bất kỳ số thực dương nào, không chỉ số nguyên — hãy nhập trực tiếp số thập phân, ví dụ 2.5.
Trường hợp kinh điển là công việc và thời gian: nếu 4 công nhân hoàn thành một công việc trong 12 ngày thì 6 công nhân (nhiều người hơn) sẽ hoàn thành trong ít ngày hơn — 8 ngày — vì hai đại lượng biến đổi ngược chiều nhau.
Tại Việt Nam, đại lượng tỉ lệ thuận và tỉ lệ nghịch được giới thiệu từ bậc tiểu học và học sâu hơn ở lớp 7 trong chương trình Toán THCS. Sơ đồ A:B = C:X dùng ở đây tương ứng với cách trình bày quen thuộc trong sách giáo khoa.
Công cụ này giả định một tỉ lệ đơn giản (hai biến). Bài toán tam suất phức hợp với ba đại lượng biến đổi trở lên đòi hỏi nối tiếp nhiều bước thuận hoặc nghịch, điều mà công cụ này không tự động hóa.
Cập nhật lần cuối: 2026-08-17